19 октябрь куни Ўзбекистоннинг халқаро маданий мерос ҳафталиги доирасида «Шарқ Ренессанси феномени: давлатлар, динлар, шахслар ва цивилизациялар» мавзусидаги тадбирлар доирасида Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамиятининг мажлислар залида Қуръонга бағишланган кўргазма ташкил этилди.
«Қуръон – тинчлик, эзгулик ва маънавий уйғониш ёғдуси» махсус кўргазмаси мавзусида халқаро илмий-маданий симпозиум билан бошланди. Симпозиум доирасида «Қуръон — тинчлик, эзгулик, маънавий уйғониш ёғдуси» номли эксклюзив кўргазма очилди. Кўргазмада нодир диний қўлёзмалар ва Қуръонлар намойиш этилди, улар кейинчалик Ислом цивилизацияси маркази музейидаги «Қуръонлар зали» ва Имом ал-Бухорий инновацион музейи экспозициясининг бир қисмига айланади.
Симпозиумнинг асосий мавзуси Президент Шавкат Мирзиёев томонидан ислом меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича олиб борилаётган ислоҳотларни муҳокама қилишдан иборат бўлди.
Симпозиум модератори - Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг академиги, юридик фанлари доктори, профессор Акмал Саидов. Симпозиум Туркия қўлёзмалар институти президенти Жошқун Йилмазнинг маърузаси билан очилди, у ўз ташкилотининг фаолияти ва Ислом цивилизацияси маркази билан ҳамкорлик ҳақида сўзлаб берди.
Ўзбекистон Қаҳрамони, адабиётшунос ва таржимон Иброҳим Ғафуров Қуръон маъноларини ўзбек тилига таржима қилиш тажрибаси билан ўртоқлашди.
Ислом тарихи, санъати ва маданиятини тадқиқ қилиш маркази (IRCICA) бош директорининг ўринбосари Чингиз Томар Ислом цивилизацияси маркази билан эришилган келишувлар, жумладан, ўзбек олимлари энциклопедиясини яратиш лойиҳаси ҳақида сўзлади.
Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари Даврон Махсудов диннинг замонавий дунёдаги аҳамиятини эсга солди, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг биринчи ўринбосари Хомиджон Ишматбеков маънавият ва Қуръоннинг аҳамияти ҳақида гапирди.
Саудия Арабистонининг Ислом санъати музейи ва Al Midad ташкилоти бош директори доктор Мамдуҳ Ҳасан Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази билан ҳамкорлик ва исломнинг бой тарихи ҳақида сўзлади. Истанбулдаги Ислом цивилизацияси боғи раҳбари, машҳур истамбуллик хаттот Ҳусейн Қутлу «Туркияда хаттотлик санъати» мавзусида маъруза қилди. БААнинг «Манара» маркази ижрочи директори Бахита Ахмад Ал-Румейси ўз ташкилотининг фаолияти ва Ислом цивилизацияси маркази билан қўшма лойиҳалар ҳақида сўзлаб берди.
Франция Миллий илмий тадқиқотлар маркази эксперти, Сорбон университети профессори Карим Ифрак ўзбек қўлёзма Қуръонлари ҳақида маъруза қилиб, Амир Темурга тегишли бўлган, айни пайтда шахсий коллекцияда сақланаётган уникал Қуръонни намойиш этди. Турк ва ислом санъати музейи директори профессор Экрем Айтар ислом мероси соҳасидаги ҳамкорликни чуқурлаштириш зарурлиги ҳақида сўзлади, «Outdoor Factory» компанияси директори Синан Тураман Имом ал-Бухорий музейи лойиҳасини тақдим этди.
Шундан сўнг махсус тақдимотлар бошланди. Имом Мотуридий номидаги Халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Жамолиддин Каримов «Жаҳон коллекцияларидаги Ўзбекистон маданий мероси» лойиҳасини тақдим этди. Намиқ Кемал университети тарих кафедраси профессори Халит Эрен Ислом цивилизацияси марказининг «Қуръонлар зали»га нодир қўлёзма Қуръонларнинг факсимиле нусхаларини жойлаштириш лойиҳасини тақдим этди. Ўзбекистон Фанлар академияси Шарқшунослик институти етакчи илмий ходими Ҳамидулло Лутфуллаев ва Ўзбекистон Ислом цивилизацияси марказининг илмий котиби Руcтам Жабборов Фирдавс Абдухолиқовнинг «Нодир Қуръон қўлёзмаларининг тарихи ва тақдири» лойиҳасини тақдим этдилар.
Истанбул университети профессори Ушенмез Эмек биринчи марта Маҳмуд султонга совға қилинган Қуръон, ўзбек Қуръони ва Амир Темурнинг набираси учун ёзилган Қуръон факсимиле нусхаларини жойлаштириш лойиҳасини тақдим этди.
Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази бўлими бошлиғи Мирзо Кенжабек Қуръоннинг ўзбек тилига янги таржимаси «Файзул Фурқон» ва янги ўзбекча қайта ёзилган Қуръон нусхалари ҳақида сўзлади.
Турк ва ислом санъати музейи директори Экрем Айтар «Инвентар рақами 294 бўлган Қуръон» мавзусида қизиқарли маъруза қилди.
Пенжикент педагогика университети проректори Шодмон Воҳидов шахсий коллекцияларда сақланаётган қўлёзма Қуръонлар реестрини яратиш лойиҳасини тақдим этди. Унинг маърузасидан сўнг форум иштирокчилари лойиҳаларни муҳокама қилиб, уларни қизиқтирган саволларга жавоб олдилар.
Ёшлар учун машҳур хаттотлар Ҳусейн Кутлу ва Ҳабибулло Солиҳ томонидан мастер-класс ҳам ташкил этилди.
Чингиз Томар Ислом тарихи, санъати ва маданияти тадқиқот маркази бош директори ўринбосари:
“Ўзбекистон биз учун ота юртдир, бир макондир. Дин уламолари, машҳур олимларни етиштириб чиқарган буюк бир Ватан. Унинг маданий мероси сабаб туркияликлар қалбида Ўзбекистонга бўлган мухаббат мавжуд ва улар Самарқанд, Бухоро, Хива шаҳарларига ташриф этишни доимо орзу қилади. Мени энг кўп қувонтиргани Самарқандда ҳам Бухорода ҳам аждодлар номи берилган марказлар жуда гўзал ҳолатда сақланаётганини кўрдим. Мен Ўзбекистонга келганимда бу ҳаёлимдаги юртдан анча гўзал эканлигини кўрдим. Биз Саҳиҳий Бухорийни оригинал нусхаси факсимилесини яратдик ва Ислом цивилизацияси марказига ҳам ҳадя этдик. Табаррук диёрингизда камол топган улуғ муҳаддислар, фозилу фузалоларнинг номини бутун дунёга тараннум этган юрт гуллаб яшнашини тилаб қоламан.
Карим Ифрак, исломшунос, Франция Миллий илмий-тадқиқотлар маркази (CНРС) тадқиқотчиси, лойиҳа директори. Олий тадқиқотлар амалий мактаби профессори:
“Ўзбекистонда тадқиқот олиб бориш давомида шунга амин бўламизки, айнан Ўзбекистондаги қўлёзма Қуръонлари кутубхона ва фондларда топилмайди, энг нодири Катта Лангар Қуръони ва Қуръони карим Мусхафидир. Ўзбекистон фондларида сақланаётган бундай нодир қўлёзма қуръонлар бизни илҳомлантириб, тадқиқот олиб боришга ундамоқда. Қўлимиздаги телефон, ҳар куни ишлатаётган замонавий технологияларимиз, ҳатто сунъий йўлдош — ҳаммасининг ортида Муҳаммад Хоразмий чеккан захматлар, кашфиётлар турибди. Шу маънода айтиш мумкинки, инсоният тарихида мусулмон цивилизациясидек цивилизация кузатилмаган.
Ҳусайн Қутлу Истанбул Қуръони нусхаси хаттоти (Туркия):
“Бугунги кунда Ўзбекистон ва Туркия ўртасида маданий соҳаларда ҳамкорликни ривожлантириш учун ҳамма шароитлар бор. Айни пайтда мана шундай маданий ҳафталикнинг ўтказилиши бу, албатта, икки мамлакат ўртасидаги маданий ҳамкорликни ривожлантириш учун, чуқурлаштириш учун барча имкониятларни яратиб бермоқда. Бу ерда мен хаттот сифатида иштирок этмоқдаман ва ўзимнинг Туркияда чиқарилган 10 жилдлик бутун Ислом тарихи, Қуръон санъатлари тарихини ўзида акс эттирган Қуръони Каримни кўчириб чиққанман. Унинг нусхасини бу ерда кўргазмага қўйдим. Ўзбекистонга биринчи бор келишим. У биз учун ота юрт. Лекин шахсан мен бу ерда она қучоғига келгандек ўзимни ҳис қилдим. 3-4 кундан буён кўплаб вилоятларга бордик, у ерда жуда яхши кутиб олишди. Бу ўз навбатида қардошликни, икки томонлама маданий ҳамкорликни янада ривожлантиришга хизмат қилади.
Жошкун Йилмаз, Туркия Қўлёзмалар институти Президенти:
“Самарқанд, Бухоро заминдан етишиб чиққан алломалар ислом цивилизациясига улкан ҳисса қўшган. Мен Туркиядаги юртдошларимга Самарқанд, Бухоро, Хива, Тошкент каби қадимий шаҳарларни бориб зиёрат этишларини доим маслаҳат бераман. Туркия ва Ўзбекистоннинг қардошлиги, дўстлиги чамбарчас боғланган, чунки аждодларимиз Ўзбекистондан бўлган. Тошкентда ўтказилаётган Маданий мерос хафталигидаги иштироким Ўзбекхон Қурьони билан боғлиқ. Унинг тарихи 1318-йилга бориб тақаладиган асл нусхаси Туркиянинг Сулаймония кутубхонасида сақланади. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази билан хамкорликда Ўзбекхон Қуръонининг факсимиле нусхасини тайёрламоқчимиз. Бу хайрли ишни тезроқ амалга ошириш учун бор имкониятларимизни сафарбар этамиз. Яна бир муҳим маьлумот аждодингиз Мирзо Улуғбекнинг шогирди Али Қушчининг 550 йиллиги Туркияда кенг нишонланмокда. Президентимиз жаноб Эрдўган 2024 йилнинг ноябрь, декабрь ойларини Али Қушчи йили деб эьлон килди.
Жорий йил ноябридан бошлаб 2025 йил мобайнида Туркиянинг турли шаҳарларида Али Қушчи фаолиятига бағишланган халкаро конференциялар, кўргазмалар ўтказилади.
Бахита Ахмед Ал-Румайтий, БААдаги «Манара» марказининг ижрочи директори (БАА):
“Ўзбекистондаги Маданий мерос ҳафталигига таклиф этилганимдан ва ушбу анжуманга ташриф буюрганимдан мамнунман. Бу жуда ажойиб конференция бўлди ва бу анжуман ўзбек мероси, ўзбек маданияти ва тарихини асраб-авайлаш билан бир қаторда, Цивилизация маркази Ўзбекистоннинг ушбу мулоқотларга мезбонлик қилишдаги муваффақиятини кўрсатади. Ўзбек модели замонавийлаштириш ва халқаро стандартлар билан рақобатлашишда жуда муваффақиятли бўлди, шу билан бирга, халқнинг миллий ўзига хослиги, маданияти ва ислом цивилизацияси маданиятини сақлаб қолган. Биз асосий қадриятларимиз, миллий ўзлигимиз билан ўзаро яқинмиз, шу билан бирга, глобаллашувга дуч келяпмиз ва халқаро майдонларда ва халқаро стандартларда рақобатлаша оладиган замонавий мамлакатлар сирасига кирмоқдамиз.
Эмек Ушенмез, профессор Истанбул университети, шарқшунос:
«Яқинда биз Ўзбекистоннинг маданий меросини ўрганишни бошладик. Биз Туркия қўлёзмалар институтида сақланаётган Қуръонларни тадқиқ қилмоқдамиз. Маданий мерос ҳафталигида биз ушбу артефактлар билан боғлиқ бир неча лойиҳаларни тақдим этдик. Ислом цивилизацияси маркази билан биргаликда уларнинг факсимиле нусхаларини яратиш устида ишлаяпмиз. Бундан ташқари, Сомонийлар даврида яратилган, форс тилида ёзилган Қуръон мавжуд, аммо биз аниқладикки, у қадимги ўзбек тилининг қарлуқ шевасидан фойдаланиб тузилган. Мен шундай Қуръонлар тўғрисида маъруза қилдим, бу ерда матн ўзбек тилига таржима қилинган. Биз ҳамкасбларимиздан қўллаб-қувватлагани учун миннатдормиз».