Bu haftada Britaniya muzeyi 2020 yilda Xitrou aeroportida Britaniya chegara kuchlari tomonidan tortib olingan oltita yirik epigrafik sirlangan koshinlarni namoyishga qo’ydi. Muzey direktori oʻrinbosari Jonatan Uilyamsning taʼkidlashicha, ular “ o’ta nafis, goʻzal va Markaziy Osiyo madaniyatlarini eslatadi” hamda “Oʻzbekistonning beqiyos boy madaniy merosiga qarata jamoatchilik uchun daricha [ochadi]”.
Ko'rgazmaga sabab bo'lgan shart-sharoitlar detektiv roman uchun yaxshi syujet bo'lar edi. Dubaydan kelayotgan yo‘lovchining parvoz yo’li shubhali deb belgilandi va Londonga yetib kelishi bilanoq qo’lga olindi. U koshinlar solingan chamadonni olib yurgan, lekin kiyim-kechaklari bo’lmagan va bir kun avval Sharjada, "eskidek ko'rinish berilgan" ushbu nusxalarni sotib olgani haqida yolg'on bayonot bergan. U ular uchun bor-yo'g'i 315 DH (taxminan 70 funt sterling) to'laganini da'vo qilgan, bu summa koshinlarning qora bozordagi haqiqiy qiymatining faqat bir qismini tashkil etadi, chunki ular kolleksiya qilinadi va sifati juda yaxshi. Yaxshiyamki, chegarachilar kontrabandaning barcha ko‘rinishlarini aniqlashga o‘rgatilgan. Koshinlar Britaniya muzeyiga ekspertiza uchun olib ketilgan va import qiluvchi tomonidan musodara qilingan.
Britaniya muzeyining Yaqin Sharq boʻlimi kuratori doktor Sent-Jon Simpson, oʻgʻirlangan yoki noqonuniy ravishda sotilgan qadimiy ashyolarni ushbu muzeyda namoyish qilish, chop etish va oʻz mamlakatlariga qaytarish jarayonini ishlab chiqish uchun masʼuldir. So'nggi o'n yil ichida Simpson va uning hamkasblari o’zining haqiqiy manziliga 2500 dan ortiq narsalarni qaytarishga yordam berishdi. Aynan shu holatda, yetti davlatdan to‘qqiz nafar ekspert bir ovozdan koshinlar Movaraunnahrdan (markazi hozirgi O‘zbekiston hududida joylashgan, lekin Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikistonning bir qismini o‘z ichiga olgan hudud) olingan, degan xulosaga kelishdi. Koshinlarning uch rangli sirlanganligi - oq, firuza va kobalt ko'k - Chag'atoy xonligining o'ziga xos xususiyati bo'lib, ular tomonidan 13-asr oxiri - 14-asr o'rtalariga to'g'ri keladi. Mutaxassislarning fikricha, koshinlarning kamida bir qismi Samarqandning YuNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan, ajoyib tarzda bezatilgan Shohi Zinda nekropolidan olingan. 1996 va 2000-yillarning boshlarida Shohi Zindada qazish va restavratsiya ishlari olib borilgan va o’sha vaqt ichida topilgan bir qancha sirlangan artefaktlar yo‘qolib qolgan.
